Pierwsza pomoc

Dlaczego tak: Wyczuwalne tętno znaczy, że serce pracuje i uciskanie klatki piersiowej nie jest potrzebne. Brakuje wentylacji, a u osoby nieprzytomnej najczęściej blokuje ją zapadnięty język, dlatego zaczyna się od odgięcia głowy i uniesienia żuchwy, a potem prowadzi wdechy ratownicze. Masaż serca kusi, ale przy zachowanym krążeniu jest niepotrzebny; podejmuje się go dopiero, gdy tętna nie ma albo nie potrafisz go pewnie ocenić.

Podstawa prawna: wytyczne ERC 2021

Dlaczego tak: Przy kilku poszkodowanych decyduje stan zagrożenia życia, a nie kolejność zgłaszania się rannych. Najpierw trafiasz do tych, u których zagrożone jest życie: brak oddechu, krwotok, nieprzytomność. Krzyczący i chodzący są w lepszym stanie niż milczący. Leków nie podajesz, bo nie znasz uczuleń ani obrażeń wewnętrznych, a z miejsca zdarzenia nie odchodzisz - pomoc wzywa się telefonem lub przez inną osobę.

Dlaczego tak: Nieudzielenie pomocy przy bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia jest przestępstwem i dotyczy każdego, kto może pomóc bez narażenia siebie lub innej osoby. Brak przeszkolenia medycznego niczego nie zwalnia, bo zawsze da się wykonać część zadań: wezwać 112, zabezpieczyć miejsce, odciągnąć maszynę, okryć poszkodowanego. Mylące jest straszenie odpowiedzialnością za błąd - karane jest zaniechanie, a nie nieudolna pomoc.

Podstawa prawna: Kodeks karny, art. 162 § 1

Dlaczego tak: Krótka utrata przytomności po urazie znaczy, że mózg został uszkodzony, nawet jeśli poszkodowany mówi, że wszystko gra. Krwiak wewnątrzczaszkowy narasta godzinami i po tak zwanej przerwie jasnej stan gwałtownie się pogarsza, często już bez świadków. Dlatego zatrzymujesz taką osobę i wzywasz zespół ratownictwa. Picia i leków przeciwbólowych nie podajesz - mogą zamaskować objawy i utrudnić ewentualne znieczulenie.

Dlaczego tak: Oko płucze się dużą ilością czystej wody, prowadząc strumień od kąta wewnętrznego, czyli od nosa, w stronę skroni. Taki kierunek wypłukuje pył lub opiłek na zewnątrz zamiast wpychać go pod powiekę i nie przenosi zanieczyszczenia do drugiego oka. Krople do oczu nie mają objętości, która cokolwiek wypłucze, a lanie wody do środka oka rozprowadza ciało obce po całej gałce.

Dlaczego tak: Ranę ciętą zakrywa się jałową gazą i mocuje bandażem. Gaza nie zrasta się z raną i utrzymuje warstwę chroniącą przed zakażeniem, a bandaż daje ucisk tamujący krwawienie. Plaster naklejony wprost na ranę przykleja się do uszkodzonej skóry i przy zdejmowaniu rozrywa gojącą się powierzchnię. Opaska uciskowa to ostateczność przy krwotoku tętniczym nie do opanowania uciskiem - przy zwykłym rozcięciu odcina krążenie w całej kończynie.

Dlaczego tak: Przy upadku z wysokości zakłada się uszkodzenie kręgosłupa, dopóki badanie w szpitalu tego nie wykluczy. Przemieszczenie złamanego kręgu może przeciąć rdzeń i dołożyć trwały niedowład do obrażeń, których jeszcze nie ma. Poszkodowany jest przytomny i oddycha, więc nie ma powodu, by go obracać. Pozycję boczną stosuje się wyłącznie u nieprzytomnego, który oddycha; pozycja półleżąca zgina kręgosłup dokładnie tam, gdzie może być złamany.

Dlaczego tak: Wokół zerwanego przewodu ziemia ma różny potencjał i między rozstawionymi stopami powstaje napięcie krokowe. Im dłuższy krok, tym większa różnica potencjałów i większy prąd płynący przez ciało. Dlatego wychodzisz drobnymi krokami, nie odrywając stóp od gruntu, albo skacząc złączonymi nogami. Bieg i wysokie unoszenie stóp to najgorsze możliwe warianty, bo maksymalnie zwiększają rozstaw punktów podparcia.

Dlaczego tak: Oparzenie I stopnia to zaczerwieniona, bolesna skóra bez pęcherzy. Tkanki po urazie termicznym nadal się grzeją, więc pierwszą czynnością jest chłodzenie czystą zimną wodą, aż ból zelżeje, zwykle kilkanaście minut. Maść i tłusty krem tworzą warstwę izolującą, która zatrzymuje ciepło w skórze i pogłębia uraz, a przy okazji utrudnia późniejszą ocenę rany przez lekarza.

Dlaczego tak: Zasada numer jeden brzmi: ratownik nie może zostać drugim poszkodowanym. Przy zerwanej linii wysokiego napięcia grunt wokół jest pod napięciem, a łuk elektryczny przeskakuje bez dotknięcia przewodu, więc podejście do rażonego zabija ratującego. Najpierw odcina się zasilanie, a przy liniach wysokiego napięcia robi to pogotowie energetyczne. Wołanie kolegów tylko powiększa liczbę osób w strefie zagrożenia.

Dlaczego tak: Uciśnięcia przerywa się dopiero wtedy, gdy poszkodowany zacznie normalnie oddychać i wróci krążenie, gdy przejmie go zespół ratownictwa medycznego albo gdy ratownik opadnie z sił. Żaden zegar tego nie kończy: 10 minut to wymyślony limit, a serce potrafi wrócić po znacznie dłuższej resuscytacji. Przyjazd straży pożarnej niczego nie zmienia, jeżeli teren jest już bezpieczny - liczy się przekazanie poszkodowanego ratownikom medycznym.

Podstawa prawna: wytyczne ERC 2021

Dlaczego tak: Krwawienie tamuje się mechanicznie: jałowy opatrunek na ranę, mocny ucisk dokładnie w miejscu krwawienia i uniesienie kończyny powyżej poziomu serca. Uniesienie obniża ciśnienie krwi w naczyniach rany, więc wypływ maleje. Opuszczenie ręki działa odwrotnie i nasila krwotok. Spirytus salicylowy odkaża skórę wokół rany, ale sam nie zatrzymuje wypływu krwi i wlany do rany uszkadza tkanki.

Dlaczego tak: Głowę pochyla się do przodu i uciska skrzydełka nosa przez kilkanaście minut bez zaglądania, czy już przestało krwawić. Pochylenie w przód wyprowadza krew na zewnątrz zamiast do gardła. Odchylenie głowy do tyłu, choć powszechne, powoduje spływanie krwi do przełyku, wymioty i zakrztuszenie oraz uniemożliwia ocenę, ile krwi poszkodowany stracił. Kładzenie na plecach ma tę samą wadę.

Dlaczego tak: Tlenek węgla jest bezbarwny i bezwonny, a w zamkniętym pomieszczeniu wciąż go przybywa, więc każda minuta spędzona w środku truje także ratownika. Dlatego pierwszą czynnością jest wyniesienie poszkodowanego na świeże powietrze, a przy okazji otwarcie okien i drzwi. Ocena ABC i badanie wstępne przychodzą później, już w bezpiecznym miejscu - robienie ich w skażonym pomieszczeniu daje dwie ofiary zamiast jednej.

Dlaczego tak: Drgawek nie da się przerwać ani skrócić, więc pomoc sprowadza się do ochrony przed urazem: podkładasz coś miękkiego pod głowę, usuwasz z otoczenia twarde i ostre przedmioty, nie przytrzymujesz siłą kończyn. Wkładanie czegokolwiek do ust jest groźne - łamie zęby, rani jamę ustną i grozi zadławieniem, a język i tak nie da się połknąć. Poszkodowanego w trakcie napadu nie sadza się i nie poi, bo nie ma z nim kontaktu.

Dlaczego tak: Uszkodzony kręg szyjny leży tuż przy rdzeniu odpowiadającym za ruch kończyn i za oddychanie, więc jeden nieostrożny ruch głową może dać porażenie czterokończynowe. U przytomnego wystarczy stanowczo powiedzieć, żeby nie ruszał głową, i przytrzymać ją oburącz w osi tułowia aż do przyjazdu zespołu. Pozycja boczna oznacza obrót całego ciała, a sadzanie na krześle zgina szyję - obie odpadają.

Dlaczego tak: Zasypany ma kilka minut, zanim udusi go ucisk gruntu na klatkę piersiową i zatkane drogi oddechowe. Dopóki nie wiadomo, gdzie dokładnie leży, kopanie jest ślepe i grozi uderzeniem łopatą albo naczyniem koparki w głowę poszkodowanego. Dlatego pierwsza czynność to ustalenie jego położenia: pytanie świadków, gdzie stał, i szukanie widocznych śladów. Czekanie na karetkę bez działania jest w tym czasie równoznaczne z rezygnacją.

Dlaczego tak: Wbite ciało obce działa jak korek zamykający uszkodzone naczynia. Wyjęcie pręta otwiera drogę krwotokowi, którego w warunkach placu budowy nikt nie zatamuje, a poruszanie nim dokłada uszkodzenia mięśni i naczyń. Pręt zostaje na miejscu, obkłada się go opatrunkami wokół rany i unieruchamia, żeby nie przemieszczał się przy transporcie. Usuwa go zespół w szpitalu, mając czym zaopatrzyć krwawienie.

Dlaczego tak: AED analizuje rytm serca i wyzwala wyładowanie tylko przy migotaniu komór albo częstoskurczu komorowym bez tętna, czyli w zatrzymaniu krążenia. Podłącza się go więc temu, kto nie oddycha i nie ma tętna, i to możliwie szybko, bo szanse spadają z każdą minutą. Ból w klatce piersiowej i zawroty głowy dotyczą osoby przytomnej z zachowanym krążeniem: tam AED nic nie zrobi, bo sam odmówi wyładowania.

Podstawa prawna: wytyczne ERC 2021

Dlaczego tak: Resuscytację zaczyna się przy zatrzymaniu krążenia, czyli u osoby nieprzytomnej, która nie oddycha prawidłowo. Ratownik bez wykształcenia medycznego nie ma obowiązku szukać tętna, bo ocena jest zawodna i kosztuje cenne sekundy: brak prawidłowego oddechu wystarcza, żeby zacząć uciskać. Nieprzytomny, który oddycha, ma krążenie i trafia do pozycji bocznej, a nie pod uciśnięcia. Przy omdleniu resuscytacji się nie prowadzi.

Podstawa prawna: wytyczne ERC 2021

Dlaczego tak: Po odłączeniu zasilania miejsce jest bezpieczne, więc przechodzisz do standardowego schematu: sprawdzasz przytomność i oddech, wzywasz pomoc, udrażniasz drogi oddechowe, a przy braku oddechu zaczynasz uciśnięcia i podłączasz AED, jeśli jest na budowie. Prąd wywołuje groźne zaburzenia rytmu, dlatego nawet przytomnego porażonego nie zostawia się bez badania - zatrzymanie krążenia może przyjść z opóźnieniem. Przenoszenie bez potrzeby tylko dokłada obrażeń.

Podstawa prawna: wytyczne ERC 2021

Dlaczego tak: Zasypany umiera z braku powietrza, a nie z powodu uwięzionych nóg. Gdy tylko odsłonisz twarz, oczyszczasz usta i nos z ziemi, odchylasz głowę i unosisz żuchwę, żeby wpuścić powietrze do płuc. Dopiero potem odkopujesz resztę ciała. Szukanie pulsu na odkopanej ręce jest stratą sekund, bo i tak najpierw musisz przywrócić drożność dróg oddechowych, a dolne partie ciała nie decydują o przeżyciu.

Dlaczego tak: Chłodzenie zimną wodą przez 10-20 minut zatrzymuje pogłębianie się oparzenia i uśmierza ból. Odzieży wtopionej w skórę nie odrywa się, bo razem z materiałem schodzi naskórek, rana się powiększa i otwiera drogę zakażeniu; tkaninę zdejmuje personel w szpitalu. Gaśnica śniegowa daje temperaturę rzędu minus kilkudziesięciu stopni, więc do oparzenia dokłada odmrożenie - służy do gaszenia, nie do schładzania ludzi.

Dlaczego tak: Zapamiętaj trzy liczby: 30 uciśnięć na 2 wdechy, tempo 100-120 na minutę, głębokość 5-6 cm u dorosłego. Płytkie i wolne uciskanie nie wytwarza przepływu krwi, dlatego wariant 30-60 na minutę i 1-3 cm jest bezużyteczny. Ratownik bez przeszkolenia albo bez ochrony może pominąć wdechy i uciskać bez przerwy. AED jest ważnym dodatkiem, ale jego brak nigdy nie jest powodem, żeby nie prowadzić resuscytacji.

Podstawa prawna: wytyczne ERC 2021